11 juli
Naar aanleiding van 11 juli viert Vlaanderen het feest van de Vlaamse Gemeenschap. Op die dag wordt op verschillende plaatsen in Vlaanderen de Vlaamse vlag uitgehangen en het Vlaams volkslied gezongen.
De leeuw en 11 juli zijn kernsymbolen van Vlaanderen. Ze hebben diepe sporen in onze geschiedenis.
De oudst bekende voorstelling van de Vlaamse leeuw gaat terug op het ruiterzegel van de Vlaamse graaf Filips van den Elzas in de 12de eeuw. De reden waarom de graven van Vlaanderen de leeuw opnamen in hun wapenschild is niet echt bekend. Volgens één verhaal zou de zwarte leeuw op een gouden veld als een trofee vanuit de kruistochten meegebracht zijn. Volgens andere bronnen moeten we de oorsprong niet in het Oosten zoeken maar is onze leeuw een afstammeling van de draak die een oud Europees symbool is. De van oorsprong heidense draak zou dan onder invloed van het christendom haar vleugels verloren hebben en zo verveld zijn tot een klimmende leeuw…
Hoe dan ook was de afbeelding van allerlei ‘dappere dieren’ op wapenschilden erg in zwang tussen de 11de en de 13de eeuw. Met de ontwikkeling van de heraldiek raakte die variëteit aan allerlei vreemde dieren meer en meer gestandaardiseerd tot leeuwen. De eerste in kleur afgebeelde leeuwen waren volledig zwart maar van in het midden van de 14de eeuw duiken ook de rode tong en klauwen op…
De datum van 11 juli verwijst naar de veldslag van die dag in 1302 op de Groeninghekouter bij Kortrijk. Daarin werd het leger van Franse ridders te paard verslagen door het voetvolk van de milities van de steden en ambachten uit het toenmalige graafschap Vlaanderen, gesteund door bondgenoten uit o.a. Zeeland en Namen. De slag was een uitvloeisel van het groeiende verzet van het toenmalige graafschap Vlaanderen tegen de Franse koning Filips de Schone die de zelfstandigheidsdrang van het bloeiende graafschap wilde inperken en het strakker wilde hechten aan zijn Franse kroondomein. Op het slagveld werden honderden gulden sporen van verslagen en gesneuvelde Franse ridders teruggevonden. Later werden de sporen door de overwinnaars als trofeeën opgehangen in de kruisgewelven van de Kortrijkse Onze-Lieve-Vrouwekerk. Vandaar de latere benaming Guldensporenslag. De overwinning had niet echt een duurzaam karakter maar volgens diverse historici vormde de slag toch wel een meebepalende stap in het uiteindelijk opbergen van de droom van de Franse koningen om het graafschap aan te hechten bij Frankrijk.
De leeuw bleef voortleven in de wapenschilden van de graven van Vlaanderen en als herkenningsteken van opeenvolgende instellingen die het graafschap doorheen de eeuwen zouden besturen, maar had niet echt een politieke en mobiliserende symboolwaarde. En ook de Guldensporenslag verzeilde in de relatieve vergetelheid als een veldslag tussen vele andere.Tot in de 19de eeuw…
In het nog jonge België van die 19de eeuw was de vrees voor annexatie door Frankrijk zeer levendig. Tegelijkertijd was het een periode waarin de romantische visie op het verleden hoogtij vierde. Een en ander vormde een vruchtbare voedingsbodem om de herinnering aan de Guldensporenslag een nieuw symbolisch elan te geven. Hij kreeg in die 19de eeuw een geherinterpreteerde romantische actualiteitswaarde toegedicht als een succesvolle uiting van heldhaftige vrijheidsdrang tegen onderdrukking door Frankrijk, hetzelfde Frankrijk dat op dat moment aangevoeld werd als een dreigend zwaard van Damocles boven de jonge Belgische natie.
Het was vooral Hendrik Conscience die met zijn epos ‘De Leeuw van Vlaanderen’ en zijn Vlaamse romanhelden Pieter de Coninck en Jan Breydel de Guldensporenslag een plek in het Vlaamse collectieve bewustzijn zou bezorgen. De slag van 11 juli 1302 werd steeds meer een voorwerp van herdenkingen die gepaard gingen met toneelopvoeringen, vendelzwaaien, cantates en optochten.
In diezelfde tijdgeest kreeg ook het lied ‘De Vlaamse Leeuw’ weerklank. De toneelschrijver Hippoliet van Peene en de componist Karel Miry creëerden de hymne in 1847, een kleine 10 jaar na Consciences ‘Leeuw van Vlaanderen’ uit 1838. Qua tekst heeft de auteur zich duidelijk laten inspireren door het ook in Vlaanderen populaire strijdgedicht van de Duitser Nikolaus Beckers “Der Deutschen Rhein’ dat enkele jaren voordien in het Nederlands vertaald was door Jan van Rijswijck. Qua melodie is er duidelijke beïnvloeding van Robert Schumans ‘Sonntags am Rhein’. Zowel Van Peene als Miry maakten deel uit van het Gentse amateurtoneelgezelschap ‘Broedermin en Taelyver’. Zij maakten hun Vlaamse Leeuw naar aanleiding van een discussie over volks- en nationale liederen. Maar vooral ook de al aangehaalde vrees die in die jaren leefde voor een mogelijke annexatie van het jonge België door Frankrijk was een vruchtbare inspiratiebron voor een dergelijk strijdlied.
Aanvankelijk hadden de her en der ontluikende Guldensporenherdenkingen zeker geen uitgesproken anti-Belgisch karakter maar profileerden ze zich veeleer als manifestaties van vaderlandslievende Vlamingen die zich ook Belgen voelden. Ook De Vlaamse Leeuw was in eerste instantie niet anti-Belgisch bedoeld. De vijand om zich tegen te verzetten was veeleer het bedreigende Frankrijk.
Maar onder meer door de Vlaamse radicalisering die voor, tijdens en in de nasleep van WO I ontstond, verlegde de klemtoon in de herdenkingen zich meer en meer van symbool als strijd tegen potentiële Franse overheersing naar een gevecht tegen de Franstalige dominantie en de discriminatie van Vlamingen in België en voor meer Vlaamse zelfbeschikking.
De Guldensporenherdenkingen en 11 julivieringen werden steeds nadrukkelijker een strijddag van de groeiende Vlaamse Beweging en haar diverse Vlaamse cultuur- en strijdverenigingen die op deze momenten hun evoluerende Vlaamse politieke eisen presenteerden. Zoals alle nationale bewegingen had immers ook de Vlaamse Beweging nood aan tekens en symbolen met een mobiliserend vermogen. De Vlaamse Beweging maakte van ‘De Vlaamse Leeuw meer en meer haar strijdlied en de zwarte leeuw op gele achtergrond werd haar banier …
Onder impuls van die Vlaamse Beweging zal het na-oorlogse unitaire België via opeenvolgende grondwetsherzieningen steeds meer evolueren in de richting van een federale staat met Gemeenschappen en Gewesten. In de tweede helft van vorige eeuw groeit Vlaanderen gaandeweg uit tot een tastbare politieke realiteit met het Nederlands als officiële taal, een eigen grondgebied en stilaan ook meer en meer eigen bevoegdheden en beslissingsmacht.
Onder impuls van de steeds breder gedragen politieke drang naar meer Vlaamse zelfbeschikking ontstaat de Raad voor de Nederlandse Cultuurgemeenschap begin de jaren 70 als eerste eigen Vlaamse politieke instelling. Die Nederlandse of Vlaamse Cultuurraad vormt het embryo waaruit uiteindelijk na diverse staatshervormingen het huidige Vlaamse parlement met zijn Vlaamse regering zal groeien.
In 1973 maakte die Vlaamse Cultuurraad 11 juli tot de wettelijke feestdag van de Vlaamse Gemeenschap. De zwarte leeuw met rode tong en klauwen kreeg de status van officiële vlag van Vlaanderen en ‘De Vlaamse Leeuw’ werd opgewaardeerd tot het Vlaamse volkslied.
De officiële vlag van de Vlaamse Gemeenschap werd dus de zwarte leeuw op geel veld met rode tong en klauwen en niet de zwart-gele leeuw zonder rood in tong en klauwen. Voor die keuze werd door de officiële Vlaamse instanties advies van de Vlaamse Heraldische Raad ingeroepen die zich daarvoor liet inspireren door de afbeelding in een wapenboek uit de 16de eeuw.
In die optie kwamen echter ook de drie kleuren van de Belgische vlag naar voren. Een deel van de Vlaamse publieke was, is en blijft sindsdien van oordeel dat vooral dat gegeven aan de basis lag van die keuze voor een zwart-geel-rode versie in plaats van de door haar geprefereerde zwart-gele variant. Daardoor wapperen in Vlaanderen vandaag regelmatig twee verschillende Vlaamse leeuwenvlaggen.
Vlaanderen Feest!
‘Vlaanderen Feest!’ is een jaarlijkse campagne van de vzw ‘Vlaanderen Feest!’ in samenwerking met de Vlaamse overheid. Het doel is om zoveel mogelijk Vlamingen de Vlaamse feestdag-gedachte te laten beleven.
Burgers, organisaties en gemeenten kunnen via ‘Vlaanderen Feest!’ een financiële tussenkomst krijgen als ze een evenement of initiatief organiseren in het kader van de Vlaamse feestdag.
Festiviteiten in Aalter
Op zondag 11 juli 2026 staat een heus volksfeest op de programma in Aalter.
Op de Markt in Aalter-centrum kan je vanaf 19.00 u meezingen met een volledige Vlaams repertoire.
19.00 u - 20.00 u: Vlaamse karaoke
20.30 u - 22.00 u: Vlaamse jukebox
Iedereen van harte welkom!
Andere initiatieven worden later gecommuniceerd.
